b.454

Unabhängige Beschwerdeinstanz für Radio und Fernsehen

Autoritz indépendante d'examen des plaintes en matière de radio-télévision

Autorità indipendente di ricorso in materia radiotelevisiva

Instanza da recurs independenta da radio e televisiun

b. 454

Decisiun dils 21 da zercladur 2002

pertuccont

Radio Rumantsch: Novitads dils 27 da schaner 2002, 10.00 uras, davart morts da drogas en Svizra; recuors da E e consignonts dils 16 d’avrel 2002

Cooperau han:

President: Denis Barrelet

Commembers: Marie-Louise Baumann (vicepresidenta), Sergio Caratti, Veronika Heller, Barbara Janom Steiner, Heiner Käppeli, Denis Masmejan, Alice Reichmuth Pfammatter

Secretariat giuridic: Pierre Rieder, Catherine Josephides Dunand

_______________________

Dils acts resorta:

A. Ellas novitads dils 27 da schaner 2002, allas 10.00 uras, ha il Radio Rumantsch emess sco emprema contribuziun la suandonta comunicaziun: „Il diember da morts da drogas ei s’augmentaus levet igl onn vargau en Svizra. Ils 2001 ein 197 persunas morts pervia dil surdiever da drogas sco ina retscherca dall’Agentura AP ha constatau en 26 Cantuns interrogai. Ils pli biars morts da drogas ha ei dau el cantun Turitg, suandaus dils cantuns Sogn Gagl, Genevra e Berna.“

2 B. Cun sia intervenziun dils 16 d’avrel 2002 (datum dil bul postal) ha E (numnaus dad ussa naven: recurrent) recurriu tier l’Instanza da recuors independenta da radio e televisiun (numnada da cheu naven: Instanza) encunter l’emissiun numnada. El recloma perquei che la novitad seigi buca stada cumpleta ed hagi consequentamein buca possibilitau agl auditori da formar in agen meini surlunder. Il recurrent fa oravontut valer ch’ins hagi plidau da drogas, schegie che la raschun per quels cass mortals seigi quasi entiramein il heroin dalla qualitad fatga amogna sin via. Ina droga seigi denton – tenor la gliesta E dil Post da controlla intercantunal per medicaments – ina rauba lubida ch’ins sappi retrer da drogarias. Era il diember da 197 cass mortals, indicai ell’emissiun criticada, constetti buca, cunquei che la retscherca hagi giu liug mo en entginas dils 26 Cantuns. Al recuors ei era vegniu aschuntau il rapport dil mediatur.

C. Enteifer il termin dau per meglierar sia intervenziun ha il recurrent procurau per 20 suttascripziuns da persunas che sustegnan quella.

D. Applicond art. 64, alinea 1 dalla Lescha federala da radio e televisiun (d’ussa naven: LRTV, CS 784.40) ei la Societad svizra da radio e televisiun SRG SSR idée suisse (d’ussa naven SSR, adversaria al recuors) vegnida envidada da prender posiziun. En sia risposta dils 22 d’avrel 2002 propona ella da refusar il recuors. La reclamaziun criticada sebasi sin ina novitad tudestga dalla agentura da novitads Associated Press (AP) che seigi vegnida translatada correctamein en romontsch cun era indicar la fontauna. Per la noziun „droga“ detti ei el lungatg duvrau in auter diever che quel ch’il recurrent indicheschi. Tal stetti sco noziun superiura per mieds narcotics. Igl auditori hagi perquei saviu formar siu agen meini a basa dalla communicaziun intermediada. Dil reminent ei la SSR buca dil meini che la retscherca hagi buca risguardau tuts Cantuns. La suletta resalva visavi la communicaziun dall’Agentura seigi ch’il diember total da morts da drogas savessi aunc crescher, cunquei che las statisticas seigien aunc buca definitivas els singuls Cantuns. Quei fatg ei denton buca vegnius preligius ell’emissiun criticada, perquei che novitads ston esser cuortas e pregnantas. Il fatg sco tal, ch’ei seigi da quintar cun in lev augment dils cass mortals, constetti denton.

E. La posiziun dalla SSR ei vegnida tarmessa al recurrent ils 29 da matg

2002. Il medem mument ei vegniu communicau allas partidas ch’ei detti negin brat da documents pli.

3 F. Tier la deliberaziun da quei recuors ha dunna Bähler priu stgisa a basa dad ina collisiun dad interess.

4 L’Instanza da recuors independenta da radio e televisiun

trai en consideraziun:

1. La reclamaziun dil recurrent datescha dils 16 d’avrel 2002 (datum dil bul postal), il rapport corrispundent dil mediatur dils 23 da mars 2002. Il termin da 30 dis – per inoltrar in recuors pertuccont il dretg da program

– ei pia vegnius observaus tenor art. 62, alinea 1 LRTV.

2. En art. 63 LRTV vegn circumscret tgi che sa tut recuorer. Leutier ei d.a. legitimaus quel ch’ei staus participaus vid la procedura dil mediatur, che ha silmeins 18 onns, ei burgheis svizzer u vegn digl exteriur ed ha ina lubientscha da domicil u dimora ed inoltrescha in recuors, sustenius silmeins da 20 ulteriuras persunas che fussen medemamein legitimadas da far recuors, sch’ellas fussen sedrizzadas sezzas al post da mediaziun (alinea 1, letra a; aschinumnau dretg popular da recuorer). Cunquei ch’il recurrent ademplescha quellas prescripziuns e corrispunda sufficientamein alla obligaziun da motivar (art. 62, alinea 2 LRTV) ein las premissas per in recuors popular dadas e l’Instanza sa entrar.

3. Il recuors definescha igl object criticau e limitescha aschia la cumpetenza d’examinaziun tras l’Instanza. Quella ei denton libra tier l’examinaziun dil dretg applicabel e buca ligiada vid quei che las partidas han allegau (cump. Martin Dumermuth, Rundfunkrecht, in: Schweizerisches Bundesverwaltungsrecht, Basel/Frankfurt a. M. 1996, Rz. 453). Il recurrent critichescha ch’igl auditori hagi buca saviu far in agen meini davart la nova derasada ed aschia fa el atgnamein valer ina violaziun dil camond da presentar objectivamein ils fatgs tenor art. 4, alinea 1, 1. construcziun LRTV.

4. Il camond dalla presentaziun objectiva dils fatgs resorta dil principi dalla vasta incarica da prestaziun secund art. 93, alinea 2 CF (constituziun federala) e vegn dil reminent francaus expressivamein en la davosa construcziun da quella determinaziun.

4.1 Sin plaun dalla lescha secatta il camond da presentar objectivamein ils fatgs en art. 4, alinea 1, 1. construcziun LRTV. En sia pratica ha l’Instanza deduciu ch’il publicum stoppi saver far in maletg fidau davart ina caussa ed esser stgis da puder formar da sia vart libramein in agen meini (Pratica administrativa dallas autoritads federalas/PAAF 62/1998, nr. 50, pagina 459, 60/1996, nr. 24, pagina 183). Ils realisaders han pia da respectar certas obligaziuns ed agir cun prudientscha schurnalistica (cump. Dummermuth, 1.c, Rz. 73-84). Tier quellas obligaziuns

5 schurnalisticas s’audan d.a. ils principis dalla verdeivladad, transparenza, cumpetenza e dad examinar ils fatgs acceptai el rom dallas pusseivladads. Il camond dalla transparenza ei menziunaus explicitamein en art. 4, alinea 2 LRTV.

4.2 Tenor la pratica dall’Instanza ei – ultra dalla valetaziun da singulas informaziuns – era l’impressiun generala decisiva per giudicar in’emissiun u ina contribuziun en accordanza cun il camond da presentar objectivamein ils fatgs (PAAF 62/1998, nr. 27, pagina 200; 58/1994, nr. 46, pagina 373; DTF 114 Ib 334, 343).

4.3 Art. 93, alinea 3 CF, resp. art. 5, alinea 1 LRTV garanteschan l’autonomia da program dil realisader tier la fixaziun dils temas e la fuorma da realisar quei ella pratica. Cun l’elecziun dil concept e stil dispona el dad in vast spazi (PAAF 61/1997, nr. 68, pagina 644; 60/1996, nr. 85, pagina 760; 56/1992, nr. 13, pagina 99). El rom dalla incarica da prestar eisi perquei lubiu a mintga realisader da s’occupar criticamein cun ils divers secturs dalla veta statala, societara, culturala e religiusa. Oravontut sto ei esser pusseivel da criticar ed opponer a meinis politics dominonts, a structuras da reger, ad opiniuns maioritaras sco era a meinis ed instituziuns etablidas. Ei dat perquei buc in tema che fuss buca pusseivels da vegnir tractaus u presentaus criticamein els mediums electronics. In cunfin dat ei mo tier la moda e maniera, co zatgei vegn redigiu e presentau (PAAF 61/1997, nr. 68, pagina 645; 59/1995, nr. 67, pagina 559; 59/1995, nr. 66, pagina 553).

4.4 Tier la valetaziun dad ina emissiun – en vesta a sias pretensiuns tenor dretg da program – ei la protecziun dil publicum centrala. Perquei eisi indicau da considerar en tgei direcziun ch’igl effect va (PAAF 62/1998, nr. 27, pagina 200; DTF 119, Ib 166, 169). Da risguardar ein era il caracter ed igl aspect special dil gener per propi dad ina emissiun.

5. Considerond quels principis, eisi da constatar ch’ei setracta tier la novitad criticada d’ina contribuziun per la quala ils principis d’informaziun dad art. 4 LRTV e specialmein il camond da presentar objectivamein ils fatgs tenor art. 4, alinea 1, 1. construcziun LRTV valan.

5.1 Il recurrent fa valer che quei tip da rauba, che hagi caschunau quels cass mortals, seigi buca vegnius menziunaus ella annunzia. Ei setracti en quei cass – abstrahau dad entginas excepziuns - da heroin dalla via. Enstagl hagien ins plidau en quella communicaziun da „morts da drogas“ e da „consum da drogas“. Drogas ein denton – secund la gliesta E dil Post

6 da controlla intercantunal per medicaments („Principis davart las limitas da vendita dils medicaments venals en tuttas fatschentas“, 2. ediziun, cun midadas tochen 1968) – medicaments curativs, derivonts da plontas. La materia heroin, che fa donn alla sanadad, seigi denton buca cuntenida ella gliesta ufficiala da drogas dil Post da controlla intercantunal per medicaments. Tier „drogas“ setracti ei – en contradicziun cun il heroin – buca da mieds narcotics scumandai. Cun duvrar la fallida noziun „drogas“ ella emissiun da novitads criticada seigi il publicum vegnius menaus en err. L’adversaria al recuors pretenda perencunter che „droga“ hagi el lungatg applicau tut in’autra muntada, numnadamein quella dad esser ina noziun superiura per mieds narcotics. Era il „Duden“ taxescha „droga“ sco sinonim per tissis enivronts.

5.1.1 La noziun „droga“ ha fatg atras ils davos decennis ina detga midada da muntada. Quei vala per biars lungatgs, specialmein era per il tudestg e retoromontsch (cump. pertuccont il svilup da „droga“ era las constataziuns declarontas el rapport da mediaziun dils 23 da mars 2002). Ferton che „droga“ ha giu ditg la muntada da mieds curativs – sco quei ch’il recurrent fa valer – vegn quella definida oz generalmein cun tissis enivronts da scadin gener e specialmein cun mieds narcotics (mira Reto R. Bezzola e Rudolf O. Tönjachen, dicziunari tudais-ch/rumantsch ladin, 5. ediziun, 1997, Oscar Peer, rumantsch ladin/dicziunari rumantsch, 4. ediziun, 1995). Quella midada da muntada semuossa buca mo el lungatg plidau ed el „Duden“, mobein era en publicaziuns ufficialas. El messadi dil Cussegl federal davart la midada dalla lescha pertuccont ils mieds narcotics dils 9 da mars 2001 (mira DF 2001, pagina 3715ss.) vegn la noziun „droga“ duvrada savens e trasatras sco sinonim per mieds narcotics, resp. per tissis enivronts. Lien vegn plidau era dalla problematica da drogas, dalla scena aviarta da drogas sco era dalla differenza denter drogas diras e lomas. Dapi 1997 exista dil reminent ina cumissiun federala per damondas da drogas, ina cumissiun extraparlamentara. Quella cusseglia il Cussegl federal, il departament pertuccau ed igl Uffeci federal per sanadad.

5.1.2 Pertuccont la gliesta E ch’il recurrent alleghescha ei aunc da dir ch’ils pensums dil Post da controlla intercantunal per medicaments ein vegni adossai, cu la nova lescha pils mieds curativs ei ida en vigur, agl Institut svizzer per medicaments (Swissmedic). Cumpareglia art. 23, alinea 3 dalla lescha da medicaments, CS 812.21; art. 20 ed art. 27 dil regulativ da medischinas, CS 812.212.21). Ina corrispundenta gliesta, surluvrada da Swissmedic, datti dapresent buca.

7 5.1.3 Decisiv – per giudicar tenor dretg da program – ei numnadamein tgei muntada ch’il publicum dat ad ina noziun, pia co el recepescha il plaid. Ord vesta dil camond da presentar objectivamein ils fatgs eisi buca senz’auter necessari dad eleger plaids che corrispundan a pretensiuns scientificas. La preparaziun adattada per ils mediums ensiara sfurzadamein informaziuns e fatgs, nua che las noziuns applicadas ein ord vesta dil rom buca dil tut precisas e corrispundan savens buc a pretensiuns scientificas (cump. era las decisiuns dall’Instanza b. 426 dils 9 da mars 2001, E. 5.9 e b. 389 dils 26 da fevrer 1999, E 5.1s. Quei vala en special per communicaziuns en emissiuns da novitads.

5.1.4 A basa dil diever general da „droga“ ei il publicum buca vegnius menaus en err. Igl auditori ha capiu en connex cun l’emissiun criticada las noziuns „morts da drogas“ e „consum da drogas“ el senn dalla muntada attribuida, numnadamein sco mieds narcotics. En contradicziun cun las pretensiuns dil recurrent eisi era buca stau necessari da precisar ella novitad tgei materias che han effectuau la mort dils toxicomans. Ina indicaziun pli exacta era gnanc pusseivla sin basa dall’annunzia dall’Agentura.

5.2 Il recurrent ha plinavon era criticau che l’annunzia contestada seigi buca stada gesta, perquei che la questiunada citada seigi buca vegnida fatga – sco igl ei vegniu pretendiu – en 26 Cantuns. Perquei constetti era il diember da 197 morts tras consumar mieds narcotics buca. Il realisader havessi giu dad examinar, schebein il cuntegn dalla nova surprida seigi gests.

5.2.1 La novitad criticada sebasa sin ina retscherca dall’Agentura AP. Ella communicaziun dall’Agentura dils 27 da schaner 2002 vegn constatau che quella enquista seigi realisada – en contradicziun cun quei ch’il recurrent pretenda – en tuts 26 Cantuns. AP ha fatg viers ils resultats dalla retscherca sulet la resalva ch’il diember da morts da drogas savessi crescher levet, cunquei che las statisticas seigien aunc buca terminadas definitivamein en tuts Cantuns. Quella resalva ei denton buca vegnida allegada ella novitad criticada. Il fatg che communicaziuns tier novitads han dad esser cuortas e pregnantas astga denton buc effectuar che fatgs essenzials, per formar il meini, vegnan buc intermediai al publicum. L’omissiun numnada el cass dau ei denton buc adattada dad influenzar essenzialmein il cuntegn dalla novitad resumada dad AP. Ord vesta dil dretg dil program setracta ei pia buca dad in aspect lateral relevant (PAAF 64/2000, nr. 120, pagina 1216s.). La pretensiun centrala, ch’il diember da morts da drogas s’augmenti tenor ina retscherca dad AP, resorta dalla cuorta novitad.

8 5.2.2 Encunter las pretensiuns dil recurrent damonda la precauziun schurnalistica buca ch’il realisader examineschi en scadin cass con gests ch’il cuntegn dad ina communicaziun „d’ordeifer la casa“ seigi. Aschilunsch ch’il realisader sefundescha sin informaziuns da fontaunas fidadas – leutier s’audan novas da renomadas Agenturas da novitads sco la AP – eisi buca la regla da retschercar supplementarmein (cump. en detagl PAAF 63/1999, nr. 96, pagina 910; Denis Barrelet, Droit de la communication, Berna 1998, Rz. 777). L’indicaziun dalla fontauna – e consequentamein l’observaziun dil camond dalla transparenza – dattan ina certa segirtad en vesta alla examinaziun eventuala tras il dretg da program. Ella communicaziun dalla novitad criticada ei la fontauna (AP) vegnida citada expressivamein. Dil reminent ha ei buca dau indecis che havessen schau dubitar vid la verdad dalla communicaziun dall’Agentura ellas novitads (per semeglia fontaunas buca s’accordontas, cump. era PAAF 64/2000, nr. 120, pagina 910). Aschia ha il realisader saviu concluder ch’il cuntegn seigi vers, cunquei che la retscherca era vegnida fatga directamein dall’Agentura da novitads sezza.

5.3 La communicaziun criticada ellas novitads dil Radio Rumantsch ha possibilitau agl auditori da formar in agen meini davart ils resultats dalla retscherca dad AP els Cantuns concernent il diember da morts da drogas en consequenza dil consum da mieds narcotics igl onn 2001. Ina violaziun dil camond da presentar objectivamein ils fatgs ei pia buca dada. Il recuors ei perquei nunmotivaus e consequentamein da refusar.

9

Ord quellas raschuns vegn

decidiu:

1. Il recuors da E e dallas persunas consignontas dils 16 dad avrel 2002 vegn refusaus ed ei vegn constatau che las novitads dil Radio Rumantsch dils 27 da schaner 2002, allas 10.00 uras, han buca violau las determinaziuns dil dretg da program.

2. Ei vegn adossau negins cuosts per la procedura.

3. Da communicar:

- (...)

En num dalla

Instanza da recuors independenta da radio e televisiun

Indicaziun dils mieds legals

Las decisiuns dalla Instanza san vegnir tratgas vinavon – tenor art. 65, alinea 2 LRTV sco era secund art. 103 dalla Lescha federala davart l’organisaziun dalla tgira dil dretg federal (CS 173.110) – enteifer 30 dis dapi che la decisiun ei vegnida communicada cun recuors administrativ alla Dertgira federala.

Spediu ils 28 d’uost 2002